Przeskocz do treści

Zachowania Utrudniając Kontakt ze Sobą, z Innymi, ze Światem – Projekcja

Dziś kolejny artykuł z cyklu „Zachowania utrudniające kontakt ze sobą, z innymi i ze światem”. Opowiem w nim o projekcji.


Co to jest projekcja?


Projekcja – odcięcie się od pewnej części siebie i umieszczenie jej w czymś na zewnątrz, np.: w innej osobie, zwierzęciu lub przedmiocie, a także zbyt pochopne formułowanie opinii, sądów, przekonań, interpretacji, na temat innych i świata na podstawie niepełnej ilości informacji.


Zazwyczaj projekcja jest związana z brakiem akceptacji pewnej części siebie. Może też wynikać z naszych wcześniejszych doświadczeń, przekonań, nastawienia.


Objawia się ona na kilka sposobów:


–  przypisujemy komuś innemu nasze emocje, obawy, cechy (zarówno pozytywne jak i negatywne); dla przykładu: wyparliśmy smutek i teraz w każdej sytuacji gdy się pojawia, zamiast go poczuć, upieramy się że to druga osoba jest smutna, albo widzimy smutek u innych i go krytykujemy; innym przykładem jest podziwianie u kogoś np.: zdolności komunikacyjnych, i nie widzenie ich u siebie, podczas gdy inni nam mówią, że my też mamy tą umiejętność;


– interpretujemy czyjeś zachowanie lub wyobrażamy sobie czyjąś reakcję na podstawie przeszłych doświadczeń, niekoniecznie z tą osobą, np.: mówimy coś, a druga osoba zaczyna się krzywić i wyobrażamy sobie, że myśli o nas że jesteśmy beznadziejni (bo kiedyś np. nauczycielka tak o nas powiedziała);


– myślimy że inni mają takie same wartości czy priorytety, czy tak samo jak my rozumieją różne pojęcia, np.: miłość;


– robimy dla kogoś to co chcemy sami dostać.


Jak rozpoznać projekcję?


To co teraz napiszę może, ale nie musi znaczyć, że stosujesz projekcję. Każdy samodzielnie musi to zweryfikować. Oto parę wskazówek. Zbyt szybko tworzysz opinie, osądy na temat zachowań innych nie mając na ten temat informacji, faktów? Sam nie czujesz jakiegoś uczucia, a widzisz go u innych? Pewne cechy złoszczą Cię u innych i nie zauważasz ich u siebie? A może bardzo kogoś podziwiasz i sam chcesz taki/-a być? Pomagasz, a potem odczuwasz złość?

Kiedy projekcja szkodzi?


Przypisywanie swoich uczuć, poglądów innej osobie, może prowadzić do niezrozumienia w relacjach, a czasami nawet i do konfliktów. Gdy ją stosujemy nie widzimy do końca drugiej osoby, a zamiast tego widzimy jakąś część siebie w niej lub jeszcze inną osobę (np. rodzica, kolegę z przedszkola, itp.).


Projekcja może nas powstrzymywać od działania albo sprawiać, że robimy to czego nie chcemy. Z powodu błędnych interpretacji zachowania drugiej osoby lub z błędnych wyobrażeń na temat jak ta osoba się zachowa, możemy zrezygnować z tego co chcieliśmy zrobić albo zrobić coś ze strachu przed reakcją kogoś, mimo że wcale nie zamierzaliśmy tego wykonać. Może to dotyczyć drobnych spraw, jak i większych.


Jeśli projekcję stosujemy jako wyparcie swoich emocji, tak naprawdę nie widzimy swoich potrzeb. W związku z czym trudno nam jest je zrealizować. W zamian za to chodzimy sfrustrowani życiem, źli na innych, a może i przestraszeni.


Projekcja uniemożliwia widzenie też siebie samego – swoich mocnych i słabych stron. W związku z tym, jeśli ich nie widzimy, trudno wziąć za nie odpowiedzialność i coś zmienić czy też, jeśli chodzi o nasze talenty, wykorzystać je najlepiej jak możemy.


Kiedy projekcja może się przydać?


Projekcja pomaga nam zrozumieć drugą osobę, przewidzieć jego zachowanie. Możemy jej też użyć w wyborze np. prezentu. Ważne, aby opierać się na faktach dotyczących tej osoby.


Jest też ona przydatna w sztuce, np.: artyści mogą ją wykorzystywać przy tworzeniu swoich dzieł, architekci do projektowania wnętrz, które będą funkcjonalne i piękne.

Jak radzić sobie z projekcją?


Aby przestać używać projekcji nieświadomie, należy rozpoznać i zintegrować wyparte części. Jak? Istnieje kilka sposobów:


1.    Gdy coś komuś dajesz, chcesz pomóc zadaj sobie pytanie: „Czy ta osoba to lubi? Czy może to ja to lubię?”, „Czy ta osoba mówiła, że tego chce? Czy może ja chciałbym/-abym, żeby ktoś się wobec mnie tak zachował?”


2. Gdy zaczynasz interpretować zachowanie kogoś (przeszłe, obecne lub przyszłe) nie mając informacji na ten temat:

  a.    zastanów się co sprawiło, że właśnie tak uważasz (wymień konkretne zachowania, fakty), np.: gdy myślisz że ktoś cię nie lubi, zapytaj siebie „po czym rozpoznaję, że ta osoba mnie nie lubi”,

  b.    oprócz tej jednej interpretacji wymyśl kilka innych: „a może przyczyną takiego zachowani jest …..”; 

  c.    zweryfikuj to z daną osobą.


3. Gdy widzisz jakąś cechę czy zachowanie u innych, których nie znosisz, sprawdź czy sam /-a jej nie masz, czy sam/-a się tak nie zachowujesz. Gdy tak jest, zastanów się, dlaczego tak tego u siebie nie lubisz? Zaakceptuj że to jest część ciebie (polecam artykuł o paradoksalnej zmianie). A jeśli stwierdzisz, że takie zachowanie Ci się nie podoba, zastanów się jak możesz to zmienić i zrób to. W swoim tempie.


4.  Jeśli jest ktoś, kogo podziwiasz, czy ktoś o którym mówisz, że też taki chcesz być, zobacz czy nie masz tych cech. Jeśli nie, to może znak, że chcesz zacząć się tak zachowywać? 


5.  W przypadku różnych pojęć, wartości powiedz co dla Ciebie one znaczy i spytaj o to drugą osobę, np.: „Dla mnie miłość to ……. . A jak ty definiujesz miłość?”. 


Projekcja jest zachowaniem, które trudno zobaczyć. Dostrzeżenie jej wiąże się z wzięciem odpowiedzialności za siebie. Wtedy już nie możemy powiedzieć, „To on/ona jest winna”, a zamiast tego „To są moje myśli, emocje, zachowania, więc to ja muszę je zmienić”. Zero wymówek. Natomiast to też znaczy, że masz wpływ na siebie i swoje życie. To dużo. A jeśli to nie przekonuje Cię spojrzyj jeszcze raz na to jakie szkody może spowodować projekcja i zdecyduj ponownie co jest lepsze: życie w wyobrażeniach i przekonanie o tym, że nie masz wpływu czy wzięcie za siebie odpowiedzialności? Ostateczna decyzja zawsze należy do Ciebie.


Chu V. „Psychoterapia Gestalt”, Łódz 1993, Oficyna Wydawnicza Kanon

Ginger S. „Sztuka kontaktu” , Warszawa 2004, Jacek Santorski & Co

Pierzchała J. “Mechanizmy unikania kontaktu – projekcja”, Gestalt 4/1999

Sills Ch., Fish, S., Lapworth, P. „Pomoc psychologiczna w ujęciu Gestalt”, Warszawa 1999, Wydawnictwo Instytut Psychologii Zdrowia


 

Chcesz pracować ze mną? Zapraszam na konsultacje.

 

Zachęcam Cię też do przeczytania innych artykułów na moim blogu.


Ilona Gajak – Psychoterapeutka Gestalt