Przeskocz do treści

 Poniższy artykuł jest wprowadzeniem do metody Gestalt. Dlatego też, dostaniesz tu teorię w pigułce. Pewne koncepcje mogą zabrzmieć tajemniczo, natomiast w następnych artykułach z tego cyklu rozwinę je i przedstawię bardziej praktycznie.

Początki psychoterapii Gestalt

 Terapia Gestalt należy do terapii wywodzących się z psychologii humanistycznej (zwanej także podejściem fenomenologiczno-egzystencjalnym). Uważana jest za trzecią drogę obok psychoanalizy i behawioryzmu. Za twórców Gestalt uważa się Fritza i Laurę Perls. Jest to jedna z „młodszych” form psychoterapii. Istnieje od lat 40-tych XX wieku.

 Sama nazwa Gestalt to z niemieckiego „postać, osoba, kształt, figura”. Figura to jedno z najważniejszych pojęć w Gestalcie.

 Więcej o tym znajdziesz poniżej w założeniach terapii. Zanim jednak do nich przejdę, przedstawię Ci różne teorie, które miały wpływ na te założenia.

 Wpływ teorii psychologicznych i prądów filozoficznych na terapię Gestalt

 Gestalt zaczerpnął z różnych prądów psychologicznych i filozoficznych. Poniżej znajdziesz co dokładnie zainspirowało twórców tej formy terapii.

TEORIE PSYCHOLOGICZNE

Gestaltyzm (psychologia postaci) M. Wertheimera, W. Köhlera i K. Koffki

Prawa, które mówią o tym jak postrzegamy rzeczywistość, w tym: prawo percepcji dotyczące figury-tła, prawo pregnancji, bliskości, podobieństwa, efekt Zeigarnik;

Teoria W. Reicha

Docenianie oporu przejawiającego się w ciele, ujawnianie się dawnych przeżyć w aktualnej strukturze charakteru, procesy psychiczne mają odzwierciedlenie w procesach cielesnych i na odwrót, skupienie się na formie bardziej niż na treści wypowiedzi;

Teoria organicystyczna K. Goldsteina

Każdy ma potrzebę samorealizacji, czyli urzeczywistnienia swojego potencjału, organizm jest sumą części i żeby go zrozumieć nie wystarczy przeanalizować jedną część, środowisko ma wpływ na to czy jednostka rozwinie swój potencjał;

Psychoanaliza S. Freuda

Aktualne zachowania są uwarunkowane przez nieprzepracowane przeżycia z dzieciństwa i młodości, konflikt pomiędzy superego a id, technika “kontinuum świadomości”;

Teoria pola K. Lewina

Każde zachowania należy rozpatrywać w społeczno-fizycznym kontekście;

Psychodrama J. Moreno

Techniki psychodramatyczne eksperymentowania, dialog między aspektami swojej osobowości i ich integracja, uznanie zabawy jako źródła eksperymentowania.

PRĄDY FILOZOFICZNE

Egzystencjalizm Heideggera

Każdy człowiek ma wpływ na to kim jest i co robi, poprzez swoje decyzje, nasze bycie (życie) toczy się tu i teraz, tylko doświadczenie egzystencjalne może odsłonić nam prawdziwe bycie;

Filozofia Bubera

Należy być zarówno dla siebie, jak i dla drugiego człowieka, dialog ja-ty, czyli dialog z drugim człowiekiem, który tak jak i ja jest podmiotem, a nie przedmiotem;

Fenomenologia Husserla

Niepowtarzalność i jednostkowość ludzkiego doświadczenia, odrzucenie założeń co do rzeczywistości oraz spekulacji interpretacyjnych, skupienie się na opisie tego co jest;

Holizm Bergsona

Człowiek jest sumą różnych aspektów i nie można patrzeć na niego przez pryzmat tylko jednego aspektu a przez spojrzenie całościowe, poznanie rzeczywistości przez intuicję;

Filozofie Wschodu

Droga jest celem, świadomość prowadzi do poznania siebie, integracja przeciwieństw, odrzucenie teoretyzowania, akceptacja przeżyć i wszelkich stanów emocjonalnych, bycie tu i teraz.

Założenia psychoterapii Gestalt

Czerpiąc z powyższych teorii oraz filozofii powstały założenia psychoterapii Gestalt. Są to:

Proces samoregulacji

 Każdy człowiek zdolny jest do sterowania własnymi zachowaniami i do uzyskania równowagi. Ma on możliwość samorealizacji i może sobie znaleźć takie otoczenie, które najlepiej się do tego nadaje.

 Polega to na tym, że co jakiś czas pojawia się na pierwszym planie uwagi jakaś potrzeba – figura, w postaci spostrzeżenia, potrzeby popędowej, wrażenia poznawczego lub emocji, związana z aktualnym stanem jednostki. Figura ta dąży do zamknięcia – zrealizowania. Człowiek, podejmując skuteczny kontakt z otoczeniem, zaspokaja ją. Wtedy figura (Gestalt) dopełnia się i staje się tłem, czyniąc tym samym miejsce dla nowej figury.

 Proces samoregulacji może być zaburzony w wyniku różnych doświadczeń z dzieciństwa lub późniejszej przeszłości. Każdy jest w stanie przywrócić go na nowo poprzez zauważenie blokad i ich likwidację, w sytuacjach kiedy blokady te stają się przeszkodą do pełnego życia.

Samoświadomość

 Świadomość siebie ogólna (to jaki, jaka jestem, co lubię, co jest dla mnie ważne) oraz świadomość siebie w danym momencie (co czuję, co myślę na dany temat, czego potrzebuję w tej chwili) i reagowanie na to, jest podstawą do zrozumienia siebie i do prawidłowego przebiegu procesu samoregulacji.

Pole i system

 Żadna jednostka nie funkcjonuje w próżni. Każde jej zachowanie trzeba analizować w powiązaniu z otoczeniem, które ma na nią wpływ.

Holizm

 Człowiek jest postrzegany jako indywidualność i funkcjonuje on w różnych wymiarach – fizyczności, emocjonalnym, umysłowym, duchowym oraz w społecznym. Każdy z tych wymiarów jest ważny i wpływa na pozostałe. Dlatego też, ważne jest połączenie tych aspektów w całość.

 Na wymiary można spojrzeć z dwóch perspektyw. Pierwsza to, jak człowiek realizuje się w każdym z obszarów w życiu codziennym, czyli jak dba o swoje zdrowie fizyczne, psychiczne, umysłowe, duchowe oraz o swoje relacje. Druga to potraktowanie tych wymiarów
jako wewnętrznych reprezentacji nas – jak nasze ciało, emocje, umysł i dusza reagują na wydarzenia.

 Jeśli chodzi o pierwszą perspektywę, to tu zintegrowana jednostka realizuje się w każdym z obszarów według jej potrzeb i znajduje równowagę pomiędzy nimi. Jest to tzw. równowaga dynamiczna, może się co jakiś czas zmieniać w zależności od rzeczywistości i od potrzeb jednostki.

 Patrząc z drugiej perspektywy, zintegrowana jednostka reaguje na sytuację „całą sobą”: psychika, umysł, ciało i dusza współpracują. Cała uwaga i energia skupiona jest na chwili obecnej. Dzięki temu jednostka jest całkowicie zaangażowana i zgodna z sobą. Jej dążenie nabiera niesłychanej mocy.

Tu i teraz

 Wszystko co doświadczamy, dzieje się w teraźniejszości. Przeszłość i przyszłość też (w postaci myśli, emocji, reakcji fizycznych, które pojawiają w tym momencie a dotyczą wydarzeń, które były lub które mają nadejść). Ważne jest zajęcie się tym co pojawia się tu i teraz.

Doświadczanie

 Ważne jest to, co się dzieje, w jaki sposób jest to doświadczane i co to znaczy dla Ciebie, a nie dlaczego tak się dzieje.

 Odpowiedzialność

 Każdy ma wpływ na swoje życie przez wzięcie odpowiedzialność za to kim jest, czyli innymi słowy, decydując o tym kim chce się stać oraz o swoim zachowaniu.

  Odpowiedzialność połączona ze świadomością, sprawia, że znika podejście, że coś „muszę” lub „nie mogę”. Pojawia się natomiast: „chcę”, „wybieram”, „decyduję”. Podejmując świadome decyzje zyskujemy siłę i wolność kierowania własnym życiem.

Co jest celem terapii Gestalt?

 Posłużę się tu cytatem z książki S. Gingera „Gestalt. Sztuka kontaktu”, (Warszawa, Wydawnictwo Jacek Santorski & Co, 2004, str. 145):

 „Nie chodzi tu o proste dostosowanie adaptacyjne, kiedy to jednostka poddaje się prawom środowiska, przyjmując respektowane (…) normy społeczne czy zachowania zwyczajowo uznane za „normalne”. Nie chodzi także o indywidualną twórczość nieliczącą się z kontekstem i dopuszczającą wszelkie fantazje lub wyskoki (…). Chodzi o kompromis albo raczej syntezę, pozwalającą każdemu egzystować po swojemu, ale z uwzględnieniem istniejących w danym miejscu i czasie norm, by w ten sposób znalazł swoją własną drogę w obrębie wspólnoty”.

Ilona Gajak – Psychoterapeutka Gestalt